Τα φαινόμενα διαφθοράς σε πολεοδομίες αποκαλύπτουν πώς ένας δαιδαλώδης και πολύπλοκος νομοθετικός μηχανισμός σε συνδυασμό με την υποστελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών ευνοούν την ανάπτυξη δικτύων εξυπηρετήσεων γύρω από πρόσωπα με θέσεις εξουσίας και ισχυρές γνωριμίες. Δίκτυα που ανθίζουν κατά κόρον σε τουριστικά μέρη και σε περιοχές με υψηλής αξίας γη.
Σε βασικό γρανάζι του μηχανισμού διαφθοράς αναδεικνύονται ορισμένα Σ.Α. (Συμβούλια Αρχιτεκτονικής) στην πενταμελή σύνθεση των οποίων συμμετέχουν τρεις ιδιώτες αρχιτέκτονες, δύο ως αντιπρόσωποι του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ και ένας ως αντιπρόσωπος του ΤΕΕ. Πλήθος υποθέσεων έκδοσης Ο.Α. παραπέμπονται στα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής προς έγκριση ως προς την αρχιτεκτονική τους αρτιότητα. Παρομοίως και στα Συμβούλια Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΣΥΠΟΘΑ), στα οποία το ΤΕΕ ορίζει έναν ιδιώτη μηχανικό ως εκπρόσωπό του στην πενταμελή τους σύνθεση, τα οποία κρίνουν περιπτώσεις που χρειάζονται πρόσθετη εξέταση ή περιπτώσεις σύγκρουσης μεταξύ εκείνου που θέλει να εκδώσει την άδεια και της υπηρεσίας που δεν την εκδίδει ή και συγκρούσεις σε περιπτώσεις επιβληθέντων προστίμων αυθαίρετων (σε πολλές περιπτώσεις πολλών χιλιάδων ευρώ). Όπως φαίνεται και από το πρόσφατο σκάνδαλο που ήρθε στη δημοσιότητα, στα Συμβούλια αυτά είναι εδώ και πολλά χρόνια τα ίδια πρόσωπα – ιδιώτες μηχανικοί – στις θέσεις κλειδιά κατά παράβαση της σχετικής νομοθεσίας. Η διαχρονική παρουσία των ίδιων προσώπων σε κρίσιμα γνωμοδοτικά όργανα οδηγεί σε σχέσεις εξουσίας και εξάρτησης ανάμεσα στα μέλη τους και τους συναδέλφους που προσπαθούν να κάνουν τη δουλειά τους και μόνο ως τυχαία δεν μπορεί να εκληφθεί, καθώς ορίζονται από το ΤΕΕ και από το ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ.
Προκύπτουν λοιπόν τα εύλογα ερωτήματα:
Όταν το ΤΕΕ έστελνε τα ίδια άτομα στα συμβούλια και ο γγ του ΥΠΕΝ παρέτεινε τις θητείες τους δεν γνώριζαν πως οι σχέσεις εξουσίας και εξάρτησης αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν σε πελατειακές σχέσεις, εκβιαστικές πρακτικές και διαφθορά;
Δεν γνώριζαν τη δράση συγκεκριμένων ανθρώπων που έστελναν στα συμβούλια και προέρχονταν από την κομματική τους παράταξη;
Οι δεσμοί των προσώπων που αναφέρονται στην υπόθεση με την κυβερνητική παράταξη ΔΚΜ στο ΤΕΕ, με κυβερνητικά στελέχη και μηχανισμούς είναι τυχαίοι;
Η πρόσφατη καταγγελία ( https://syspirosiaristeronarxitektonon.blogspot.com/… ) της συσπείρωσης αριστερών αρχιτεκτόνων, για πραξικοπηματικό ορισμό των αντιπροσώπων του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στα Σ.Α. από την ΔΚΜ με την στήριξη της ΕλΕΜ – ΣΑΕ (παράταξη ΠΑΣΟΚ) και αυτή τυχαία;
Κυβερνητικά στελέχη σπεύδουν είτε να λοιδορήσουν τους δημόσιους υπαλλήλους για να συνεχίσουν τη ίδια νεοφιλελεύθερη πολιτική απογύμνωσης του δημόσιου τομέα και να περιορίσουν περαιτέρω το δημόσιο έλεγχο στις κατασκευές είτε για να επαναλάβουν ως φαρσοκωμωδία τα ίδια επιχειρήματα που εκφέρουν και για τα υπόλοιπα σκάνδαλα πχ ΟΠΕΚΕΠΕ. Ότι δηλαδή σκάνδαλα υπήρχαν πάντα, μόνο που εμείς τα αποκαλύπτουμε.
Μονό που αυτές οι αποκαλύψεις ήρθαν κατόπιν εορτής! Και σίγουρα δεν ήρθαν από την κυβέρνηση με την έγκαιρη απομάκρυνση από καίριες θέσεις στελεχών της πριν πιαστούν, αλλά από τις ανεξάρτητες αρχές και αφού πρώτα πιάστηκαν! Αντιθέτως μάλιστα μέχρι να πιαστούν, επί επτά χρόνια διακυβέρνησης η δράση τους συγκαλυπτόταν.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, πολλοί από τους κατηγορούμενους είχαν θεσμικές ή παραταξιακές διασυνδέσεις με την κυβερνητική παράταξη ΔΚΜ στο ΤΕΕ ή κατείχαν κυβερνητικές θέσεις σε φορείς της δημόσιας διοίκησης, δήμους, υπουργεία και άλλους κρατικούς οργανισμούς. Ενδεικτική του πώς λειτουργούσαν τα δίκτυα εξουσίας γύρω από την πολεοδομία και την αυτοδιοίκηση είναι η περίπτωση του ζεύγους μηχανικών που οδήγησε στην παραίτηση Μπακογιάννη λόγω συγγενικής σχέσης. Βρέθηκαν επί σειρά ετών σε καίριες θέσεις με τη μία παρούσα σε κορυφαίες διοικητικές θέσεις φορέων, δήμων και Συμβουλίων Αρχιτεκτονικής, υποψήφια με τη ΔΚΜ στον χώρο του ΤΕΕ, και τον άλλον με μακρόχρονη θητεία σε διευθυντικές θέσεις πολεοδομικών υπηρεσιών και φερόμενες πολιτικές διασυνδέσεις με πρόσωπα του χώρου της Νέας Δημοκρατίας. Αν όλα τα παραπάνω επιβεβαιωθούν, πρόκειται για ένα δίκτυο προνομιακών προσβάσεων και αλληλεξαρτήσεων και όχι για μεμονωμένα περιστατικά παράβασης καθήκοντος και χρηματισμού.
Κάθε μορφή διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας και συναλλαγής είναι καταδικαστέα χωρίς αστερίσκους. Οι δημόσιες λειτουργίες υπάρχουν για να υπηρετούν το συλλογικό συμφέρον και όχι για να παράγουν προνόμια, εξαρτήσεις και ιδιωτικά οφέλη. Αξίζει όμως να επισημανθεί ότι τα πρόσωπα που φέρονται να είχαν καθοριστικό ρόλο στο κύκλωμα της πολεοδομίας δεν είναι δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά ιδιώτες που αξιοποιώντας τη θέση τους και τις διασυνδέσεις τους ασκούσαν έντονες πιέσεις προκειμένου να εξυπηρετηθούν συγκεκριμένα συμφέροντα. Ωστόσο η αποκάλυψη φαινομένων διαφθοράς καθόλου δεν θα πρέπει να αποτελέσει το άλλοθι για γενικεύσεις, που οδηγούν στη συνολική απαξίωση και στοχοποίηση των μηχανικών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, και που αποκρύπτουν τα πραγματικά αίτια που ευνοούν αυτά τα φαινόμενα. Η υποβάθμιση και υποστελέχωση των Υπηρεσιών Δόμησης, η απουσία σαφούς νομοθετικού πλαισίου δόμησης και αποτελεσματικών ελεγκτικών μηχανισμών, αφήνει τις υπηρεσίες θεσμικά απροστάτευτες και μεταφέρει το βάρος της ευθύνης στους υπαλλήλους και τους ιδιώτες μελετητές, απαλλάσσοντας αυτούς που λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις, όπως τα αρμόδια υπουργεία.
H Ομοσπονδία μηχανικών του Δημοσίου ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ σε σχετική ανακοίνωσή της αναφέρει:
- Η απουσία αδιάβλητων διαδικασιών για επιλογή στις θέσεις ευθύνης αλλά και για τη στελέχωση οργάνων και επιτροπών
- Οι συνεχείς πιέσεις και παρεμβάσεις αιρετών και άλλων πολιτικών παραγόντων στις Υπηρεσίες
- Η χαώδης πολυνομία και η κακή νομοθέτηση που δημιουργούν το έδαφος για «ερμηνείες» της Νομοθεσίας
- Η μείωση ως εξαφάνιση του Δημοσίου ελέγχου των οικοδομικών αδειών (με ενδεικτική την πλήρη εξαφάνιση των δειγματοληπτικών ελέγχων από το 2017 και μετά)
- Η απουσία ουσιαστικής νομικής κάλυψης των υπαλλήλων απέναντι στις ολοένα εντεινόμενες πιέσεις και παρεμβάσεις ισχυρών οικονομικών συμφερόντων, ιδιαίτερα στους τομείς του real estate, των ΑΠΕ και των αδειοδοτήσεων, που συχνά επιδιώκουν την παράκαμψη των κανόνων προστασίας του φυσικού δομημένου περιβάλλοντος και ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των πολιτών
- Η διαχρονική υποστελέχωση όλων των τεχνικών υπηρεσιών και ειδικά των υπηρεσιών δόμησης και η θεσμική τους υποβάθμιση
- Κυρίως οι πιέσεις εκμετάλλευσης του περιβάλλοντος από ισχυρά κερδοσκοπικά οικιστικά συμφέροντα που είναι ιδιαίτερα αυξημένες σε κρίσιμες περιοχές που συγκεντρώνουν υψηλές αξίες ή υπερτουρισμό
Αποτελούν το μόνιμο υπόβαθρο που συνεχώς αναπαράγει τέτοιου τύπου φαινόμενα. Συνεπώς αν δεν αντιμετωπιστούν αυτά στη ρίζα τους, όσες «μεταρρυθμίσεις» και «μεταφορές των ΥΔΟΜ» και να σχεδιαστούν, όλες θα αποτύχουν για τους ίδιους λόγους.
Το ΤΕΕ, αντί να παρέμβει – ως τεχνικός σύμβουλος της πολιτείας – υπέρ ενός ολοκληρωμένου σχεδίου πολεοδομικού σχεδιασμού και της ανασυγκρότησης ενός συστήματος πολεοδομικού ελέγχου πιο θωρακισμένου απέναντι σε παρεμβάσεις, λειτούργησε ως παράγοντας επιδείνωσης της κατάστασης. Με τις πολιτικές κατευθύνσεις που προώθησε και στήριξε τα τελευταία χρόνια, η διοίκηση του ΤΕΕ συνέβαλε καθοριστικά στην αποδυνάμωση κρίσιμων δημόσιων λειτουργιών, αναλαμβάνοντας πλήθος έργων του Ταμείου Ανάκαμψης για λογαριασμό υπουργείων, υποκαθιστώντας τις δημόσιες υπηρεσίες, για να πετύχει προϋπολογισμό 3.5δις και να μοιράζει τους διαγωνισμούς. Με την επιλογή Στασινού να προσφεύγει εναντίον κατοίκων και δήμων στο ΣτΕ για τις διατάξεις του ΝΟΚ που αφορούν τα ψηλά κτίρια, το ΤΕΕ επέλεξε να λειτουργήσει ως συνήγορος υπεράσπισης των κατασκευαστών και όχι ως θεματοφύλακας του δημόσιου συμφέροντος, ταυτισμένο με συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα. Ενδεικτική της απαξίωσης των δημόσιων υπηρεσιών από την ΔΚΜ, είναι και η στήριξή της στην κυβερνητική απόφαση για τη μεταφορά αρμοδιοτήτων – έκδοση και έλεγχος οικοδομικών αδειών – από τις ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο, με προέδρους ή παράγοντες περιφερειακών ΤΕΕ να ζητάνε από τις τοπικές Υπηρεσίες Δόμησης στοιχεία για το ποιοι θέλουν να φύγουν ή να παραμείνουν στις ΥΔΟΜ.
Δεν είναι όμως δυνατόν να συζητάμε για την κατεύθυνση του ΤΕΕ αγνοώντας το πλέγμα εξουσίας που έχει διαμορφωθεί γύρω από αυτό. Οι θέσεις εκπροσώπησης σε επιτροπές διαγωνισμών, συμβούλια αρχιτεκτονικής, επιτροπές και αμειβόμενα όργανα αποτελούν διαχρονικά πεδίο παραταξιακών διευθετήσεων και πολιτικών συμμαχιών, αναπαράγοντας ένα κλειστό σύστημα επιρροής και ανταλλαγής εξυπηρετήσεων. Οι επιτροπές παρακολούθησης και επίβλεψης των ΤΠΣ και ΕΠΣ δεν αποτέλεσαν εξαίρεση. Και εκεί οι τοποθετήσεις εκπροσώπων του ΤΕΕ έγιναν με όρους πολιτικής επιρροής και παραταξιακού ελέγχου ώστε να «προχωράει η δουλειά» και κυρίως σε περιοχές ιδιαίτερου επενδυτικού ενδιαφέροντος. Κατ’ αναλογία με τη γραμμή Μπακογιάννη που αντικαθιστούσε τον έναν μετά τον άλλο συνάδελφο από το ΥΠΕΝ στις επιτροπές για τα ΤΠΣ, για την ομαλή και απρόσκοπτη εκπλήρωση των μελετών ΤΠΣ και για την έγκαιρη επίτευξη των ορόσημων και προθεσμιών για την χρηματοδότηση του Προγράμματος από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, και καθώς παρατηρούνται μεγάλες καθυστερήσεις και προβλήματα συντονισμού των μελετών.
Η πολυετής κυριαρχία της ίδιας συμμαχίας παρατάξεων στη διοίκηση του ΤΕΕ ΔΚΜ-ΔΗΣΥΜ, με την στήριξη ΔΗΠΑΜ-ΕΛΕΜ, σε συνδυασμό με τους στενούς δεσμούς της κυβερνητικής παράταξης με την εκτελεστική εξουσία, έχει διαμορφώσει μια ιδιότυπη ομερτά γύρω από τη διαφάνεια των διαδικασιών επιλογής και την στελέχωση θεσμικών θέσεων στο ΤΕΕ. Μια ομερτά που ευθύνεται για την απουσία πραγματικής αντιπολίτευσης στα όργανα του ΤΕΕ.
Η υπόθεση που αποκαλύφθηκε δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό ούτε η δράση λίγων επίορκων, αλλά η κορυφή του παγόβουνου ενός συστήματος που επί χρόνια τρέφεται από την αδιαφάνεια, τις πολιτικές παρεμβάσεις και την έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου. Και στελέχη του Τεχνικού Επιμελητηρίου φέρονται να εμπλέκονται.
Ως ΑΡΑΓέΣ Μηχανικών υποστηρίζουμε τις διεκδικήσεις της ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ για ισχυρές, επαρκώς στελεχωμένες και θεσμικά θωρακισμένες Υπηρεσίες Δόμησης, με διαφάνεια, λογοδοσία και αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου, καθώς και τη θέση της να υπάρχει όριο θητειών στα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής και ΣΥΠΟΘΑ.
Επιπλέον, απαιτούμε πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης και απόδοση ευθυνών σε όλους τους εμπλεκόμενους, χωρίς εξαιρέσεις, συμψηφισμούς και μηχανισμούς συγκάλυψης. Η κοινωνία και ο τεχνικός κόσμος δικαιούνται να μάθουν όχι μόνο ποιοι συμμετείχαν, αλλά και ποιοι γνώριζαν, ανέχθηκαν ή διευκόλυναν αυτές τις πρακτικές. Το ΤΕΕ οφείλει να πάρει ξεκάθαρη θέση απέναντι σε φαινόμενα που απαξιώνουν το επάγγελμα και τραυματίζουν την αξιοπιστία των θεσμών. Δεν επιτρέπεται να επιλέξει τη σιωπή επειδή η υπόθεση ενδέχεται να αγγίζει πρόσωπα που συνδέονται με τη διοίκησή του ή με την κυρίαρχη παράταξη. Η θεσμική του αξιοπιστία θα κριθεί ακριβώς από το αν θα απαιτήσει την πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης, χωρίς εκπτώσεις και χωρίς παραταξιακές περιχαρακώσεις. Θα κριθεί τελικά από το αν θα συνεχίσει να λειτουργεί ως πρόθυμος διεκπεραιωτής της κυβερνητικής πολιτικής, της πολεοδομικής απορρύθμισης και της νομοθέτησης κατά παραγγελία των μεγάλων συμφερόντων – πρακτικών που αποτελούν το υπόβαθρο για την ανάπτυξη φαινομένων διαφθοράς – ή αν θα διεκδικήσει την αναβάθμιση και επαρκή στελέχωση των Υπηρεσιών Δόμησης, τη θέσπιση ενός σαφούς και σταθερού νομοθετικού πλαισίου για τη δόμηση, προσανατολισμένου στις ανάγκες της κοινωνίας και στην προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και τη λειτουργία αποτελεσματικών ελεγκτικών μηχανισμών.
